Home కలం ‘మూల’చ్ఛేదం అనువాద అపరాధం

‘మూల’చ్ఛేదం అనువాద అపరాధం

Pablo Neruda

 

Furrowed motherland, I swear that in your ashes
you will be born like a flower of eternal water.
I swear that from your mouth of thirst
will come to the air the petals of bread,
the spilt inaugurated flower. Cursed,
cursed, cursed be those who with an ax
and serpent came to your earthly arena,
cursed those who waited for this day
to open the door of the dwelling to the moor and the bandit:
What have you achieved? Bring, bring the lamp,
See the soaked earth, see the blackened little bone
Eaten by the flames, the garment of murdered Spain.

ఇది పాబ్లో నెరుడా రాసిన కవిత. దీన్ని తెలుగులోకి అనువదించాలని ప్రయత్నించి, భంగపడ్డాను నేను. మొత్తం రచనలో ఏదో ఒకచోట మూలాన్ని సరిగ్గా పట్టుకోలేకపోతే అనువాద ప్రయత్నాన్ని మానుకోనవసరం లేదేమో కాని, నాలుగైదు చోట్ల సందేహంగా ఉంటే ఎట్లా ముందుకు పోగలం! ఏ రచననైనా ఒకభాష లోంచి వేరే భాషలోకి తర్జుమా చెయ్యలేకపోవడానికి గల కారణాలు ఎన్నో వుండొచ్చు. మూలరచనను సరిగ్గా, పూర్తిగా అర్థం చేసుకోలేకపోవడం వాటిలో ముఖ్యమైనది. ప్రయత్నం మొదలు పెట్టింతర్వాత ఎదురయ్యే ఇబ్బందులలో మొదటిదిగా కూడా దీన్ని చెప్పుకోవచ్చు. ఈ సమస్య కవిత్వ రచనలతో వచ్చినంతగా వచన రచనలతో రాకపోవచ్చు. ఎందుకంటే, కవిత్వం సూచనాత్మకత (allusion) తో కూడుకుని వుంటుంది. పరభాషలో వున్న మూలాన్ని ఎందుకు క్షుణ్ణంగా ఆకళింపు చేసుకోలేం అనే ప్రశ్నకు, ఆ భాషమీద బలమైన పట్టు, ఆ భాష తాలూకు ప్రజల సంస్కృతి, ఆచారవ్యవహారాల మీద సంపూర్ణమైన అవగాహన లేకపోవటం వల్ల అని జవాబు చెప్పుకోవచ్చు.

మనకు పరాయి భాష ఎంత బాగానైనా రావచ్చు కానీ, అది మాతృభాష వచ్చినంతగా రాదు – అతి కొద్దిమంది విషయంలో తప్ప. అంత మాత్రాన అనువాదమే చెయ్యవద్దని కాదు. అర్థం కాకపోవటం ఒక పరిధిని దాటితే, ఆ రచనను అనువదించేందుకు ప్రయత్నించకపోవడం ఉత్తమం అన్నది ఇక్కడ చెప్పదల్చుకున్న విషయం. సగం అర్థం చేసుకుని, ఊహించి, సరిపెట్టుకుని, కరెక్టు కాకుండా పోతుందా అని ఆశపడి తర్జుమా చేస్తే, ఆ అనువాదంలో నాణ్యత సంతృప్తికరంగా వుండదు. అయితే, అది ‘ఫరవా లేదు’ అనిపించే విధంగా ఉండవచ్చు. లక్ష్యభాష మన మాతృభాష కానప్పుడు, ముందు సులభమైన రచనలను అనువదిస్తూ దాని మీది పట్టును నిరంతరం పెంచుకుంటూ పరిణతిని సాధిస్తే, క్లిష్టమైనవాటిని తర్జుమా చేయగలిగే స్థాయికి చేరుకుంటాము. పై కవితలో నాలుగు చోట్ల మూలాన్ని కచ్చితంగా పట్టుకోలేకపోయాను నేను. వాటిని కింద ఇస్తున్నాను.

1. Flower of eternal water: Eternal water కు ప్రామాణిక ఆంగ్ల నిఘంటువులో naturally alkaline spring water అనే అర్థం ఇవ్వబడింది. ఈ నీళ్లను ఇప్పుడు వాల్ మార్ట్ దుకాణాల్లో అమ్ముతున్నారు అని మరొకచోట వివరించారు. మరి అనువాదంలో స్వచ్ఛమైన నీరు అనాలా, లేక సహజమైన నీరు అనాలా? రెండింటి మధ్య భేదం వుంది. ఆ తేడా చాలా స్వల్పమైంది కనుక, రెండింటిలో ఏది రాసినా రైటే అని మనను మనం సమాధానపరచుకుని, ఒక పదాన్ని ఉపయోగించవచ్చు. కాని, ఆ అనువాదంలో చోటు చేసుకున్న కొద్దిపాటి వెలితి తర్వాత తెలుసస్తూనే వుంటుంది. మూలంలో pure water లేదా natural water అని వుంటే సమస్యే ఎదురయ్యేది కాదు.

2. Come to the air: దీనికి రేడియోలో/ టీవీలో ప్రసారం కావడం అనే అర్థం వుంది, నిఘంటువుల ప్రకారం. కాని, ఈ కవితలోని సందర్భానికి ఈ అర్థం అసలే అతకదు. ఇక come up for air అనే మరో ప్రయోగముంది ఇంగ్లిష్ భాషలో. దీనికి నీళ్లలో ఉన్నప్పుడు ఊపిరి కోసం తలను ఉపరితలానికి తేవడం, విరామం కోసం ఆగటం మొదలైన మరికొన్ని అర్థాలున్నాయి. కానీ, వీటిలో ఏ వొక్కటీ ఈ సందర్భానికి సరిపోదు.

3. Petals of bread: ఎన్ని నిఘంటువుల్ని గాలించినా petal కు ముక్క (slice) అనే అర్థం కనపడలేదు నాకు. దాన్ని తెలుగులో పుష్పదళం అంటారని మనందరికీ తెలుసు. కవిత్వపరమైన ప్రత్యేక అర్థమేదైనా ఉన్నా అది నిఘంటువులలో కనపడాలి. Slice కు బదులు petal అని కవితాత్మకంగా అన్నాడా నెరుడా? నిర్ధారణ చేసుకోవాలి. కామన్ సెన్స్ మీద ఆధారపడి దాన్ని ముక్క అని తర్జుమా చెయ్యవచ్చు కానీ, అది చీకట్లో బాణం వేయడం లాంటిదే.

4. Spilt inaugurated flower: దీనికి అర్థం ప్రారంభోత్సవ కార్యక్రమంలో కింద పడిన పువ్వు అనా?! Inaugurated కు ప్రత్యేకమైన, భిన్నమైన మరో అర్థం ఎక్కడా కనిపించలేదు. Split కు బదులు spilt అని అచ్చుతప్పుతో ప్రచురితమైందని అనుకునే పరిస్థితి కూడా లేదు.

ఈ నాలుగు ఆంగ్లపదాలకు కచ్చితమైన, సంతృప్తికరమైన అర్థాలు నాకు దొరకనంత మాత్రాన అటువంటివి లేవని నిర్ద్వంద్వంగా చెప్పలేం. నా శోధన సంపూర్ణం కాకపోయే అవకాశం కూడా వుంది. ఇక్కడ ఒక ముఖ్యమైన విషయమేమంటే, కేవలం నిఘంటువుల్లో వెతికి సందర్భానికి తగిన అర్థాన్ని కనుక్కోలేం. ఆంగ్ల నుడికారంతో సమగ్రమైన పరిచయం ఉంటేనే అది సాధ్యం. జనం నోళ్లలో బాగా నానిన కొన్ని విచిత్ర వ్యక్తీకరణలు అచ్చులో తరచుగా కనపడకపోవచ్చు. పరాయి భాషల్లోనివైతే కొన్నిటిని మనం కనీసం వినే అవకాశం కూడా వుండదు. కొన్ని ఆంగ్లజాతీయాలు (idioms) వెంటనే తెలిసినా, మరికొన్ని అవి అసలు జాతీయాలు అనే అనుమానమే రాదు. ఉదాహరణకు edge, brink. ఇవి జాతీయాల రూపంలో వచ్చినప్పుడు అనువాదంలో అంచు, చివర లాంటి పదాలను వాడకూడదు.

ఆ సందర్భాల్లో వాటి అసలైన అర్థాలు ఆందోళన/ ఇబ్బంది/ ఆపద. Are you on the edge? అంటే, నువ్వు ఆందోళనగా (nervous గా) ఉన్నావా అని భావం. అదే విధంగా, brink అంటే the threshold of danger అని అర్థం. That country is on the brink of disaster ను ఆ దేశం విపత్తుకు/ ప్రమాదానికి దగ్గరగా వుంది అని అనువదిస్తేనే సహజంగా వుంటుంది. ఆంగ్ల పుస్తకాలను ఎక్కువగా చదువుతూ, వాటిలోని భాషను జాగ్రత్తగా పరిశీలిస్తూ పోతే ఇటువంటి వాటిని పట్టుకోగలిగే ప్రావీణ్యం లభిస్తుంది. ప్రామాణికమైన వార్తాపత్రికలను క్రమం తప్పకుండా చదివితే కూడా ప్రయోజనముంటుంది. అయితే, కేవలం చదవటం సరిపోదు. తెలియని పదాల అర్థాలను నిఘంటువుల్లో వెతకడం, ఆ పదాలను వాక్యాల్లో ఏ విధంగా ఉపయోగించాలో నిర్ధారణ చేసుకోవడం అవసరం. అంటే నిరంతరం బాగా కృషి చెయ్యాలన్న మాట!

ఇక Ode to My socks నెరుడాదే ఇంకో కవిత. ఇది ప్రసిద్ధమైంది. చాలా పెద్దగా ఉండటం వలన ఆంగ్లమూలాన్ని ఇవ్వటం లేదు. ఇందులో ఒక చోట మేజోళ్లను (socks ను) సూచిస్తూ cases అంటాడు కవి. సరే, దానికి కవితాత్మకంగా గూళ్లు అన్న పదాన్ని ఉపయోగించవచ్చు. మరొక చోట woven fire అంటాడు. Weave కు sway అని అర్థం ఉంది కనుక, woven కు కదలే/ చలించే/ నాట్యమాడే మొదలైనవాటిలో ఒక మాట వేసుకోవచ్చు. మరోచోట hand over the very rare green deer to the spit అంటాడు. ఇక్కడ spit కు, మాంసాన్ని గుచ్చేందుకు ఉపయోగించే పుల్ల అనే అర్థం వున్నట్టు నిఘంటువుల ద్వారా తెలుసుకుని, ఆ పదాన్ని వాడవచ్చు. ఇవన్నీ ఓ.కే. కాని ఒకచోట violent socks అంటాడు. Violent కు దొరికే అర్థాలు గట్టి, తీవ్రమైన, హింసాత్మకమైన మొదలైనవి. కాని, ఇక్కడ వాటిలో ఏదీ ఈ సందర్భానికి సరిపోదు.

ఎందుకంటే, ఆ మేజోళ్లు కుందేళ్లంత మృదువుగా ఉన్నాయని కవిత మొదట్లో చెప్తాడు కవి. ఎన్ని నిఘంటువుల్లో వెతికినా సందర్భానికి సరిపోయే అర్థం దొరకలేదు నాకు. ఒకవేళ violet అని వుంటే దాన్ని violent గా పొరపడ్డానా అనుమానమొచ్చి మళ్లీ చెక్ చేస్తే, violent అనే వుంది. Emily ౄickinson రాసిన There Came a Wind Like a Bugle అనే కవితలో వచ్చే the doom’s electric moccasin కూడా విచిత్రమైనదే. దీని సరైన అర్థాన్ని పట్టుకోగలిగాను. ఇటువంటివి area specific వ్యక్తీకరణలు కావచ్చు. కొన్నింటి అసలైన భావం నిఘంటువుల్లో దొరుకుతుంది, కొన్నింటిది దొరకదు.

పదానికి పదం అనువదించడం మంచిది కాదన్నది నిజమే. ఉదాహరణకు వాక్యాంతాల్లోని క్రియాపదాలను కచ్చితంగా తర్జుమా చేసే అవసరం లేదు. కానీ కొన్ని కీలకమైన ఇతర మాటలను వదిలేస్తే, మూలకవి ఉద్దేశించిన భావం సంపూర్ణంగా రాదు. మనకే ఏదో వెలితి భావన, అసంతృప్తి కలుగుతున్నప్పుడు అనువాదం చెయ్యడానికి మనసొప్పదు. అయినా బలవంతంగా అనువదిస్తే, అది మూలాన్ని తలపించేలా ఉండదు. అంటే, మూలాన్ని అర్థం చేసుకోకపోవడం వల్ల ఏర్పడే పొసగనితనం (incongruity) మన అనువాదాన్ని సహజమైన/ స్వంత రచన లాగా కనిపించనీయదు. అనువాదం అనువాదంలా లేదు, మూలం లాగా వుంది అనే ప్రశంసకన్న ఎక్కువ ఆనందకరమైనది అనువాదకునికి మరొకటి ఉంటుందని నేననుకోను.

ఇట్లా కొన్ని ఆంగ్లపదాలకు సరైన తెలుగు పదాలు ఎందుకు దొరకవంటే, అవి ఇంగ్లిష్ ప్రజల నుడికారంలో భాగాలు కనుక. ఏ భాషలో అయినా మాండలికాలు విచిత్రంగా ఉండే అవకాశముంది. పుస్తకాల్లో, పత్రికల్లో చాలా ఆంగ్లం చదివినా అందులో ఇట్లాంటి నుడికారాలు మనకు ఎప్పుడూ ఎదురు కానివి ఉంటాయి కొన్ని. మనం చదివిన ఆంగ్లం సరిపోకపోతే కూడా వాటిని కచ్చితంగా పట్టుకోలేం. ఇక్కడ ఒక విషయం గుర్తు పెట్టుకోవాలి. అదేమిటంటే, చాలా మంది అనువాదకుల విషయంలో, మూలాన్ని అర్థం చేసుకోలేకపోవడం తరచుగా జరిగే విషయం కాదు. అది కొన్ని రచనల విషయంలో మాత్రమే జరుగుతుంది. నిఘంటువులను దగ్గర పెట్టుకోకుండా అనువాదానికి ఉపక్రమించడం పెద్ద అనర్థానికి దారి తీస్తుంది.

ఈ విషయాన్ని రా.రా. గారు చాలా గట్టిగా చెప్పి హెచ్చరించారు కూడా. మూలభాషకు సంబంధించిన ఒకటి రెండు ప్రామాణిక నిఘంటువులు, లక్ష్యభాషకు సంబంధించిన ఒకటి రెండు ప్రామాణిక నిఘంటువులు, ఆ రెండు భాషల పర్యాయపద నిఘంటువులు తప్పక ఉండాలి. అంతర్జాలం కూడా బాగానే ఉపయోగపడుతుంది. పదాల అర్థాలను మాత్రమే కాక, వాటి ప్రయోగాన్ని (usage ను) తెలిపేవి ఉండటం చాలా కీలకం. బాగా కృషి చేస్తూ ఉభయ భాషలమీద పట్టును సాధిస్తే అనువాదం చాలా కష్టమైన విషయమేం కాదు. కానీ, అది సులభమైంది కూడా కాదు.
– ఎలనాగ

Famous Poems by Pablo Neruda