Home ఎడిటోరియల్ కశ్మీరీ జర్నలిస్టులపై అణచివేత

కశ్మీరీ జర్నలిస్టులపై అణచివేత

Journalism in Kashmir in state of repression

 

నలుగురు కశ్మీరీ జర్నలిస్టుల ఇళ్ళపైన సెప్టెంబర్ 9వ తేదీ వేకువ జామున పోలీసులు దాడులు చేశారు. ప్రజాస్వామ్యానికి మూలస్తంభమైన పత్రికా రంగానికి ఈ సంఘటన ఒక పెద్ద దెబ్బ. కేంద్ర ప్రభుత్వం కశ్మీరుకున్న ప్రత్యేక ప్రతిపత్తిని 2019 ఆగస్టు 5వ తేదీన రద్దు చేసి, అధికారాన్ని పూర్తిగా హస్తగతం చేసుకున్నాక నలిగిపోతున్న కశ్మీర్ ఘర్ణణల్లో జర్నలిస్టులకు కొత్త చిక్కులు వచ్చిపడ్డాయి. కశ్మీరులో గడచిన రెండేళ్ళుగా 20 మందికి పైగా జర్నలిస్టులను పోలీసులు పిలిపించి, వారి నేపథ్యాన్ని పరిశీలించి, దాడులు చేశారు. వారు రాసిన వార్తలు, కథనాల గురించి వివరించమని ఈ జర్నలిస్టులపై ఒత్తిడి చేశారు. సామాజిక మాధ్యమాల గురించి, వారి సామాజిక నేపథ్యం గురించి ప్రశ్నించారు. జాతీయ, అంతర్జాతీయ పత్రికలకు, ఛానెళ్ళకు పని చేసే కశ్మీరీ జర్నలిస్టుల కోసమే పోలీసులు కొన్ని సెక్షన్లను తయారు చేశారు. పత్రికా రంగంలో, చానెళ్ళలో పని చేసే జర్నలిస్టుల కుటుంబ సంబంధాలు, వారి నేపథ్యం, వారు పని చేసే తీరు, వారి విదేశీ ప్రయాణాలు, వారి వృత్తి జీవితం మొత్తాన్ని పరిశీలించి “దయల్ 100’ అనే సెక్షన్ కింద నమోదు చేస్తున్నారు. ఆయా జర్నలిస్టులు నివసించే ప్రాంతాలలోని పోలీస్ స్టేషన్ల పరిధిలో ఉండే నేర పరిశోధనా విభాగం (సిఐడి) వారు వీటిని పర్యవేక్షిస్తుంటారు. అవసరమైనప్పుడు ఆయా జర్నలిస్టులను పిలిపిస్తుంటారు.

ఈ సమాచారం సేకరించిన నేపథ్యంలో ఆయా పోలీస్ స్టేషన్ల పరిధిలోని సిఐడి కార్యాలయానికి గానీ, మరొక ప్రాంతానికి గానీ రమ్మని జర్నలిస్టుకు ఇన్‌వెస్టిగేటివ్ ఆఫీసర్ నుంచి ఫోన్ కాల్ వస్తుంది. జర్నలిస్టులతో పాటు మానవ హక్కుల కార్యకర్తలను, పౌర సమాజంలోని వారిని, న్యాయవాదులను, విద్యావేత్తలను కూడా విచారిస్తారు. ఈ రకమైన విచారణను “ఎకోసిస్టవ్‌ు ఆఫ్ నెరేటివ్ టెర్రరిజం” అంటున్నారు. వీరిని వారి వారి రంగాలలో చేస్తున్న పనికి సంబంధించిన విషయాలపైనే ఈ విచారణాధికారులు దృష్టి సారిస్తారు. “ప్రతి వ్యక్తి చేసే పనులలో సూక్ష్మమైన విషయాలను కూడా పరిశీలిస్తారు. న్యాయవాదులైతే ఎలాంటి కేసులను వారు చేపడుతున్నారన్న విషయాన్ని విచారణాధికారులు పరిశీలిస్తారు. అలాగే జర్నలిస్టులు ఎలాంటి వార్తలు, కథనాలు రాస్తున్నారనేది పరిశీలిస్తారు. విచారణ పూరి అయ్యాక, ఆ వ్యక్తిని పిలిపించడానికి ఆ నివేదికలను పై అధికారులకు పంపిస్తారు” అని ఒకరు వివరించారు. విచారణాధికారులు ఇలా పిలిచిన జర్నలిస్టులలో ‘ద హిందూ’ కరస్పాండెంట్ పీర్‌జదా ఆషిక్, ‘ఎకనమిక్ టైవ్‌‌సు’ కరస్పాండెంట్ హకీం ఇర్ఫాన్, ‘ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్’ కరస్పాండెంట్ బష్రాత్ మసూద్, ‘ఔట్‌లుక్’ కరస్పాండెంట్ నసీర్ గనై ఉన్నారు.

ఈ జర్నలిస్టులు రాసిన కథనాల గురించి, సామాజిక మాధ్యమాలలో వారి పాత్ర గురించే ఎక్కువగా ప్రశ్నించారు. ఇతర దేశాలలో పర్యటించే జర్నలిస్టులు, మానవ హక్కుల కార్యకర్తలు, విద్యావేత్తలకు అధికారులు లుక్ ఔట్ నోటీసులను జారీ చేశారు. వివిధ విచారణా ఏజెన్సీలు సమర్పించిన వ్యతిరేక నివేదికల వల్ల 43 మంది పైగా విదేశాలలో పర్యటించడాన్ని నిషేధిస్తూ ‘లుక్ ఔట్’ నోటీసులను జారీ చేశారు. ఈ 43 మందిలో 22 మంది జర్నలిస్టులు కావడం గమనార్హం. “విదేశాలలో పర్యటించడానికి అనుమతి నిరాకరణకు గురైన జర్నలిస్టులలో చాలా మంది అంతర్జాతీయ సంస్థలలో పని చేస్తున్న వారే. ఇలా చేయడం వల్ల అంతర్జాతీయ మీడియోలో మన కేంద్ర ప్రభుత్వ ప్రతిష్ఠ దెబ్బ తింటుంది” అని కొందరు వ్యాఖ్యానించారు. గౌహార్ గిలాని, జాహిద్ రఫిక్ అనే ఇద్దరు జర్నలిస్టుల విదేశీయానాన్ని 2019 ఆగస్టు తరువాత నిషేధించారు. గౌహార్ గిలాని సెస్టెంబర్‌లో ‘డియుష్టివెల్లె’ అనే మరొక మీడియా సంస్థలో చేరడానికి జర్మనీ వెళ్ళవలసి ఉంది. ఇంటెలిజెన్స్ బ్యూరో ఆదేశాల మేరకు గౌహార్ గిలానిని ఇందిరాగాంధీ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయంలో నిర్బంధించారు. ఈ నెల మొదట్లో జాహిద్ రఫిక్ అమెరికాలోని కరోనెల్ యూనివర్సిటీలో అధ్యాపకుడిగా చేరడానికి వెళుతుండగా విమానాశ్రయంలోనే ఆపేసి కశ్మీరు లోయకు వెనక్కి పంపించేశారు.

జర్నలిస్టుల స్వేచ్ఛ గురించి సంబంధిత అధికారుల దృష్టికి తరచూ తీసుకెళుతున్నామని కశ్మీర్ ప్రెస్‌క్లబ్ ఉపాధ్యక్షుడు మొజవ్‌ు మహమ్మద్ తెలిపారు. “జర్నలిస్టులను పోలీసులు పిలిపించినప్పుడు, వేధించినప్పుడు, తిట్టినప్పుడు మేం వాటిని సంబంధిత అధికారుల దృష్టికి తీసుకెళ్ళాం. చాలా కేసులలో అధికారులు అర్థం చేసుకుని, వాటిని పరిష్కరించడానికి ప్రయత్నించారు. కొందరు జర్నలిస్టులపై ఇటీవల జరిగిన దాడుల గురించి సంయుక్త ప్రకటన విడుదల చేశాం. జర్నలిస్టు సంఘాలకు కూడా కొన్ని పరిమితులు ఉన్నాయి” అని మొజవ్‌ు మహమ్మద్ వివరించారు. హిలాల్ మిర్, షా అబ్బాస్, అజహర్ ఖాద్రి, షౌకత్ మొట్ట అనే నలుగురు జర్నలిస్టులపైన తాజాగా జరిగిన దాడులను జర్నలిస్టు సంఘాలు ఖండించాయి. జర్నలిస్టులలో ఒక భయానక వాతావరణాన్ని కల్పించడానికి ఈ దాడులు చేస్తున్నారు. జర్నలిస్టులపై జరిగిన ఈ దాడులను ఖండిస్తూ జర్నలిస్టు సంఘాలు ప్రెస్‌నోట్ విడుదల చేసిన రెండు గంటలకల్లా కశ్మీర్ పోలీస్ ఎన్‌స్పెక్టర్ జనరల్ (ఐజీ) విజయకుమార్ సింగ్ ఒక అధికారిక ప్రకటన విడుదలచేస్తూ ‘అనవసరంగా జోక్యం చేసుకోకండి’ అని ‘తప్పుడు అభియోగాలను’ సృష్టించకండి అని హితవు పలికారు.

సున్నితమైన కేసులను విచారిస్తున్నామే తప్ప జర్నలిస్టులను వేధించడం లేదని ఐజి కుమార్ సమర్థించుకున్నారు. “జర్నలిస్టులకు వ్యతిరేకంగా చేపట్టే చర్యలు మా మార్గాన్ని సూచించడానికి స్పష్టమైన సందేశం” అని పేరు వెల్లడించడానికి ఇష్టపడని ఒక పోలీసు ఉన్నతాధికారి ‘ద వైర్’ తో మాట్లాడుతూ అన్నారు. “పోలీసులు 2019 ఆగస్టు 5 తరువాత స్థానికి జర్నలిస్టులను అదుపు చేయడం మొదలు పెట్టారు. స్వతంత్రంగా పనిచేసే జర్నలిస్టులకు, అంతర్జాతీయ పత్రికలు, ఛానెళ్ళకు పని చేసే జర్నలిస్టులకు ఇదొక పెద్ద సమస్య. అసంతృప్తికి అవకాశాం లేదనే సందేశాన్ని పంపడానికే ఇవ్వన్నీ జరుగుతున్నాయి” అని తన పేరు వెల్లడించడానికి ఇష్టపడని అజ్ఞాత పోలీసు అధికారి ఒకరు చెప్పారు. ఈ విషయాల గురించి ఐజి కుమార్‌ను అడగడానికి అనేక సార్లు ప్రయత్నించినా ఆయన స్పందించ లేదు. “కశ్మీరులో జర్నలిస్టుల పరిస్థితి చాలా దుర్భరంగా ఉంది. జర్నలిస్టులు కశ్మీరులో పని చేయడం చాలా ఇబ్బందిగా ఉంది. దాదాపు అసాధ్యమనే చెప్పవచ్చు. అసలు వారి మనుగడే సమస్యగా తయారైంది. అనేక విధాలుగా వేధిస్తున్నారు” అని ‘కశ్మీర్ టైవ్‌‌సు’ ఎగ్జిక్యూటివ్ ఎడిటర్ అనురాధ భాసిన్ అన్నారు. “ఒక్క వ్యతిరేకమైన పదాన్ని కూడా ప్రభుత్వం సహించే స్థితిలో లేదు.

మీడియాపైన పూర్తిగా అప్రకటిత సెన్సార్ విధించారు” అని అనురాధ భాసిన్ ఆవేదన వ్యక్తం చేశారు. “ప్రభుత్వం పత్రికా రంగాన్ని పూర్తిగా నోరు మూయించింది. అయినా కొందరు ధైర్యవంతులైన జర్నలిస్టులు రాస్తూనే పోరాడుతున్నారు. వారి పోరాటం కొనసాగినంత కాలం కశ్మీరులో జర్నలిజం పూర్తిగా చచ్చిపోదు” అని ఆమె స్పష్టం చేశారు. ప్రభుత్వ అణచివేత ధోరణితో ప్రభుత్వం ఒక్క ప్రజలలోనే కాదు, జర్నలిస్టులలో కూడా కశ్మీరు లోయలో ఒక అపనమ్మకాన్ని కల్పించింది. “నూతన మీడియా విధానం స్థానిక పత్రికలను అనధికారికంగా ప్రభుత్వ మీడియాగా మార్చేసింది” అని ఒక స్థ్థానిక దినపత్రిక సీనియర్ ఎడిటర్ అన్నారు. “ఆగస్టు 5 2019 తరువాత దినపత్రికలను పరిశీలించినట్టయితే ప్రభుత్వ పని తీరుకు వ్యతిరేకంగా ఒక్కటంటే ఒక్క కథనం కూడా రాలేదు” అని ఆ సీనియర్ ఎడిటర్ తెలిపారు. “ప్రభుత్వాన్ని విమర్శిస్తూ రాసిన మరుక్షణం నుంచి ఆ పత్రికకు ప్రకటనలను నిలిపివేయడమో, పోలీసుల నుంచి పిలుపు రావడమో జరుగుతుంది. గత ఏడాది జూన్‌లో కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రవేశపెట్టిన నూతన మీడియా విధానం వల్ల పరిపాలనా యంత్రాంగానికి వార్తలను సెన్సార్ చేసే అంతులేని అధికారాలు లభించాయి” “హింసను ప్రేరేపించినా, దాన్ని ఉద్దేశించి రాసినా, భారత దేశ సమగ్రతను, సార్వభౌమాధికారాన్ని ప్రశ్నించినా, ప్రజా ప్రవర్తనను, హుందాతనాన్ని అంగీకరించిన పద్ధతులను అతిక్రమిస్తే, ఏ పత్రికకైనా సరే ప్రకటనలను నిలిపివేయాలి” అని నూతన మీడియా విధానంలో స్పష్టం చేశారు.

Strategic journalism amid media repression in kashmir